آيندهنگاري فناوري - مطالعه موردي: چين
آيندهنگاري فناوري - مطالعه موردي: چين
چكيده
در اين مقاله پس از بيان اهميت، تاريخچه و خلاصهاي از روششناسي، آيندهنگاري چين از ابعاد مختلف بررسي شده است. ابعاد آيندهنگاري چين شامل سابقه، اهداف، افق، روش، كاربردهاي مورد انتظار، معيار انتخاب كارشناسان، معيار انتخاب فناوري، سازمان كاري، سؤالات دلفي و برخي نتايج حاصل از مطالعه است. نتيجهگيري و پيشنهادها نيز بخش پاياني مقاله را تشكيل ميدهد. به طور كلي بررسي علوم و فناوريها در چين نشان ميدهد كه فناوري اطلاعات، علوم حياتي و زندگي، علوم مربوط به انرژي و محيطزيست، نيمهرساناها، مواد جديد، نرمافزار و مواد آهني و استيلي از اهميت بيشتري برخوردارند.
مقدمه
يكي از ملزومات توسعه و پيشرفت در هر زمينه، داشتن بينش نسبت به محيط، تصميمگيري به موقع و داشتن برنامه هدفمند جامع و مانع است و اين امر ميسر نميشود مگر اينكه امر آيندهانديشي به صورت صحيح و موفق انجام گيرد. يكي از عواملي كه به طور عام در طول تاريخ و به طور خاص در عصر كنوني و آينده باعث تغيير و تحولات سريع در محيط ميشود و همچنين برتري ملتها و كشورها را در سطوح منطقهاي و بينالمللي رقم ميزند، توانايي فني و دسترسي به فناوري است. انتظار ميرود رشد فزاينده تكنولوژي در آينده، شكلدهي اقتداري جهان را همچنان تحت تاثير قرار دهد. از آنجا كه تكنولوژيهاي آينده و تحقيقات استراتژيكي كه اين فناوريها را تقويت ميكنند، غالباً آن قدر پرهزينه هستند كه صنايع، مسئوليت پشتيباني از آنها را بر عهده نميگيرند و از سوي ديگر دولتها نيز به دليل محدوديت بودجه عمومي نميتوانند سرمايههاي لازم را براي تمام حوزهاي تكنولوژي و تحقيقاتي را كه دانشمندان يا صنعتگران خواستار آن هستند، تامين كنند. لذا گزينشهايي بايد صورت بگيرد كه آيندهانديشي تكنولوژي، زمينه را براي كمك به اين گزينشها فراهم ميكند.
انتشار كتاب «تصوير آينده» نوشته اف.ال.پولاك در سال 1951 و كتاب «هنر حدس زدن» نوشته بي. دجوونل در سال 1946، تشكيل انجمنهاي تخصصي آيندهپژوهي، تشكيل انجمن آينده جهان به وسيله ادوارد كورنيش و ديگران در سال 1966، تشكيل موسسه «رند» در سال 1945 از جمله نشانههاي پيدايش آيندهپژوهي مدرن است. اولين تجربه آيندهنگاري ملي توسط ژاپن در سال 1970 تحت عنوان «آيندهنگاري علم و فناوري» انجام شده است. اين كشور تا سال 2006 هشت بار ( با افق زماني 30 سال) اين فرايند را تكرار كرده است. فرانسه از سال 1980، انگلستان از سال 1993 و آلمان از 1989 آيندهنگاري را شروع كردهاند. همچنين از سال 1990 موج فزايندهاي انجام آينده انديشي مشخصاً در اروپاي غربي و آسياي شرقي به چشم ميخورد.
روشهاي آيندهپژوهي بر اساس نوع نگاه به آينده و روشهاي مطالعه و جمعآوري دادهها به چهار دسته كلي تقسيم ميشوند.
-1 روشهاي اكتشافي و روشهاي هنجاري: روشهاي اكتشافي به روشهايي اشاره دارند كه در پي كشف آيندهاند. اين روشها از زمان حال شروع شده و رو به سوي آينده دارند و به اصطلاح رو به بيرونند و تلاش ميكنند كه تحت شرايط مختلف، كشف كنند كه كدام آينده رخ ميدهد. اما دسته ديگر، روشهاي هنجاريند كه «رو به درون» هستند. اين روشها از يك موقعيت مطلوب در زمان آينده شروع مي كنند و به زمان حال ميرسند و چگونگي تحقق آن موقعيت مطلوب را بررسي ميكنند.
-2 روشهاي كمي و روشهاي كيفي: روشهاي كمي مبتني بر اعداد و ارقامند و پيشرفتها و توسعههاي آينده را در قالب كمي ارائه ميكنند. در مقابل روشهاي كيفي مبتني بر نظرات و قضاوتهاي كيفي هستند.
-3 روشهاي مبتني بر داده (فرض) و روشهاي مبتني بر نظر متخصصان.
-4 ساير دسته بنديها: روشهاي معطوف به شناسايي موضوعها، روشهاي معطوف به برونيابي، روشهاي معطوف به خلاقيت، و روشهاي معطوف به اولويتبندي از جمله دسته بنديها ديگر هستند.
در اجرا و پيادهسازي فرايند آيندهنگاري از تركيبي از روشهاي پويش محيطي، پيمايش موضوعها، برونيابي روند، درخت ارتباطات، تحليل ريخت شناسانه، نگاشت ذهن، كارگاه و داستانهاي علمي-تخيلي، سناريونويسي، روش تكنولوژيهاي كليدي (حياتي)، نگاشتن مسير تكنولوژي، روش دلفي و روش پانل استفاده ميشود.
آيندهنگاري چين - سابقه آيندهنگاري
اولين پروژه آيندهنگاري چين از سال 1992 شروع و در سال 1995 به پايان رسيد. اين پروژه در سطح ملي و تحت عنوان «تعيين فناوريهاي حياتي» در چهار حوزه اطلاعات، بيولوژي، صنايع و مواد جديد و با همكاري 600 كارشناس انجام شده است. نتيجه پروژه علاوه برتعيين و اولويتبندي 124 فناوري حياتي، مرجع و راهنمايي براي برنامهريزي 5 ساله نهم علم و فناوري شد.
در سال 1999، پروژه آيندهنگاري ديگري تحت عنوان «آيندهنگاري فناوري صنايع ارجح» در حوزههاي كشاورزي، اطلاعات و صنايع پيشرفته انجام گرفت كه مهمترين اهداف آن عبارت بودند از:
-1 تعيين فناوريهاي حياتي، تعيين و انتخاب رهيافتهاي تحقيقاتي، تعيين معيار انتخاب فناوريهاي ملي و گنجاندن آنها در برنامههاي توسعه.
-2 كمك به تصميمگيريها و برنامهريزيهاي علم و فناوري، كمك به برنامهريزي توسعه اقتصادي در سطح ملي، بنگاهها و دولتهاي محلي.
-3 هدايت فعاليتهاي تحقيق و توسعه در موسسات و دانشگاهها.
-4 فراهم كردن منبع و مرجعي براي مؤسسات و شركتها تا آنها در انتخاب فناوريهاي آتي از آن مرجع كمك بگيرند.
-5 تشويق و ايجاد تعاملات مختلف بين علم، صنعت، مؤسسات، بنگاههاي اقتصادي، دانشگاهها، مراكز كارآفريني و غيره.
در اين پروژه بيش از 1200 كارشناس (كه بيش از 80 درصد آنها از مؤسسات تحقيق و توسعه و دانشگاهها بودند) از طريق كارگاههاي محلي، پرسشنامه، كنفرانس، مصاحبه و اظهار نظر كتبي مشاركت داشتند.
سومين آيندهنگاري چين در سالهاي 2004-2003 در سه بخش 1- فناوري اطلاعات و ارتباطات: شامل كامپيوتر، امنيت اطلاعات و شبكههاي كامپيوتري، ارتباطات، نرم افزار، اطلاعات جامع و سمعي و بصري 2- علوم حياتي و فناوري زيستي: شامل فناوري زيستي كشاورزي، علم حيات، صنعت و محيط و دارو و 3- فناوري مواد جديد: شامل مواد با ساختار مدرن، مواد با كاركرد جديد، مواد اطلاعات الكترونيك و مواد نانو انجام شد.
اين پروژه در3 مرحله و در زمان 21 ماه به اتمام رسيد. مرحله اول شامل طراحي پروژه، تحليل نيازهاي اقتصادي- اجتماعي چين، ارزيابي روندهاي علم و فناوري در چين، معرفي فناوريها براي مطالعه در فرايند دلفي (222 فن)، انتخاب كارشناسان (1000 كارشناس ) و برگزاري سمينارهاي مشاورهاي (40 سمينار)؛ مرحله دوم در بردارنده اجراي دو دور فرايند دلفي؛ و مرحله سوم انتخاب تكنولوژي حياتي و انتشار نتايج آيندهنگاري بود.
آيندهنگاري چهارم مشابه با سومين پروژه آيندهنگاري و به دنبال آن در سالهاي 05-2004 در بخشهاي: 1- انرژي (شامل ذغال سنگ، نفت و گاز، نيروي الكتريك، انرژي هستهاي، انرژيهاي تجديد شونده انرژي هيدروژني و ساير انرژيهاي جديد، حفاظت از انرژي ساختمان، حفظ انرژي صنعت، حفظ انرژي حمل و نقل)؛ 2- منابع و محيط زيست ( شامل محيط اكولوژيكي، منابع معدني جامد، منابع نفت و گاز، منابع زيستي، منابع آبي و دريايي ) و 3- صنايع پيشرفته (مدل صنايع پيشرفته، مهندسي ديجيتال تجهيزات، اتوماسيون، جريان صنعتي، طراحي ديجيتال صنعت سازگار با محيط، صنعت نانو ، تجهيزات منابع انرژي، تجهيزات حمل و نقل، صنعت فراوري تجهيزات كشاورزي، تجهيزات حفظ محيط زيست، وسايل الكتريك خانگي، مهندسي دريايي) انجام شد. اين سه بخش شامل 28 زير بخش و 261 فناوري مورد مطالعه قرار گرفتهاند.
اهداف عمده
آيندهنگاري كشور چين با هدف تعيين فناوريهاي مهم و حياتي، تدوين سياستهاي پنجساله علم و فناوري، انتخاب رهيافتهاي تحقيقاتي، هدايت فعاليتهاي تحقيق و توسعه و برنامهريزي علم و فناوري براي دوره 06-2005 (در دور سوم و چهارم) صورت پذيرفته است.
نتايج مورد انتظار از پروژه
كارگزاران پروژه در هنگام طراحي برنامه انتظار داشتند كه پس از اتمام پروژه مطالعاتي:
- سياست گذار ميداند نيازهاي توسعه اجتماعي و اقتصادي چيست؟ راه حلهاي تكنيكي آنها كدام است؟ مصرف بهينه منابع چگونه و در كجاست؟
- خطوط و سياستهاي آينده فناوري مشخص ميشود.
- در طول فرايند آيندهنگاري تعداد زيادي از كارشناسان شناخته ميشوند.
- در شروع قرن جديد استراتژي توسعه فناوري معين ميشود.
- بالاخره نتايج آيندهنگاري فرصتي براي برنامهريزي بلند مدت و كوتاه مدت فراهم ميكند.
افق زماني مطالعه
دوره زماني پيشبيني در آخرين پروژه آيندهنگاري سالهاي 2020-2006 است.
روش اجراي پروژه
در اجراي پروژه از تركيبي از روشهاي دلفي و پانل استفاده شده است.
معيارهاي انتخاب كارشناسان
كارشناسان بايد به گونهاي انتخاب ميشدند كه نظرات آنها نتايج نهايي پروژه را وزينتر و اجراييتر ميكرد. به همين منظور يك كارشناس بايستي بر اساس ضوابط زير انتخاب ميشد.
- داشتن ديد استراتژيك درباره مسائل (مخصوصاً براساس منافع بلندمدت ملي).
- داشتن حداقل 10 سال مسئوليت در زمينه مربوط.
- و اينكه گروه كارشناسي بايد تركيبي از افراد موسسات تحقيق و توسعه، دانشگاهها، مؤسسات اقتصادي، مراكز كارآفريني و ادارات دولتي باشند.
معيارهاي انتخاب فناوري
-1 فناوريهاي منتخب بايد كل فرايند آيندهنگاري فناوري را پوشش دهند (يعني اينكه انتخاب فناوريها بايد جامع باشد).
-2 فناوري بايد پيشرفت كند، وجود آن براي توسعه صنعتي ضروري باشد، در حل مسائل پيچيده توسعه اقتصادي و اجتماعي و حفاظت محيط زيست مفيد واقع شود. احتمال بر آن باشد كه آن فناوري در بازار آينده به صورت گسترده كاربرد دارد.
-3 فناوري بايد در جامعه نوآوري داشته باشد و ايجاد صنايع جديدتر را موجب شود.
-4 فناوري تا قبل از 2010 قابل دستيابي باشد.
-5 فناوري بايد منطبق با نيازهاي توسعه صنايع اساسي باشد و به توسعه صنايع جديد كمك كند.
-6 تواناييهاي مالي و مهارتي در انتخاب فناوريها لحاظ شود.
-7 براساس منافع بلند مدت ملي، فناوري منتخب بايد در مقايسه با فناوريهاي بديل داراي نفع بيشتري باشد.
سازمان كاري
الف- آيندهنگاري اول و دوم: سازمان كاري آيندهنگاري دوم (1999) متشكل از كميته راهبري، تيم فراگير تحقيق و گروههاي تخصصي بود. كميته راهبري شامل كارشناسان مختلف از نهادهاي مسئول برنامهريزي علم و فناوري (از وزارت علم و فناوري) كه وظيفه هدايت فعاليتهاي تحقيق براساس نيازهاي توسعه ملي را بر عهده داشتند.
تيم فراگير(عير تخصصي) تحقيق شامل محققاني از خود مركز تحقيقات ملي علم و فناوري كه مسئول سازماندهي، اجرا و هماهنگي فعاليتهاي تحقيق، تعيين اهداف تحقيق و تعيين چارچوب كلي آن، تعيين طرح و روش تحقيق، تعيين معيارهاي ارزشيابي فناوري و طراحي شاخصهاي مربوط، هدايت كارهاي تحقيقاتي در هر يك از حوزهها، تجزيه و تحليل دادهها و تهيه گزارش نهايي بودند.
كميتههاي تخصصي شامل متخصصان حوزههاي اطلاعات، كشاورزي و صنايع پيشرفته كه معرفي فناوريهاي براي بررسي در فرايند دلفي، طراحي پرسشنامه، تجزيه و تحليل داده در زمينههاي تخصصي، ايجاد پايگاه داده و تهيه گزارش نهايي در زمينه تخصصي خود از عمده وظايف كميتههاي تخصصي به شمار ميرفت.
ب- آيندهنگاري سوم و چهارم: آيندهنگاري سوم و چهارم زير نظر وزارت علم و فناوري و تحت راهنمايي مقامات مربوط و با مشاركت وزارت علم و فناوري، مركز تحقيق ملي علم و فناوري، مركز توسعه صنعت اطلاعات چين، جامع الكترونيك چين، آكادمي علوم پزشكي چين مركز ملي توسعه فناوري زيستي چين و جامعه علوم مواد چين انجام شد و ساختار اجرايي آن شامل موارد زير مي شد:
-1 كميته تحقيق و رسيدگي: شامل شوراي عمومي آيندهنگاري ملي فناوري، زير كميته تحليل نيازهاي اقتصادي - اجتماعي و شش زير كميته تخصصي است. شوراي عمومي نيز 20 نفر از كارشناسان و محققان مشهور از واحدهاي مربوط، رهبران كميتههاي تخصصي كه تحت نظارت و سرپرستي دپارتمان برنامهريزي توسعه وزارت علم و فناوري انجام وظيفه ميكردند را شامل مي شد.
-2 شبكههاي مشاوره كارشناسي: شامل كارشناسان مشهور از كار آفرينان، دانشگاهها، موسسات، دولت و كارشناسان مشهور خارجي كه در مجموع حدود 3 هزار نفر در شش بخش و به طور متوسط 500 نفر در هر بخش همكاري داشتهاند.
تحليل و تشخيص نيازهاي اقتصادي - اجتماعي ملي به علم و فناوري، تعيين عوامل موثر در توسعه علم و فناوري، تعيين اثرات توسعه هر فناوري در اقتصاد و جامعه چين، معرفي فناوريهايي براي مطالعه در فرايند دلفي و هدايت دورهاي دلفي و همچنين انتخاب فناوري حياتي براساس شرايط واقعي چين از مهمترين وظايف كميته بود.
سؤالات دلفي
پس از اينكه موضوعات و تكنولوژي توسط كميتهها و پانلهاي تخصصي مشخص شد، پرسشنامههايي كه حاوي سوالات زير بودند طي دو دور فرايند دلفي توسط تعداد زيادي از كارشناسان هر حوزه تخصصي تكميل شد. (موارد داخل پرانتز گزينههاي هر سوال است).
-1 درجه تخصص يا مهارت (بالا، نسبتا بالا، متوسط، نسبتا پايين، پايين)
-2 درجه اهميت براي چين ( شاخص، بالا، متوسط، پايين، هيچ )
-3 فاصله بين چين و كشورهاي پيشرو (پيشرفته، موازي، 5 سال عقب، 10-6 سال عقب)
-4 سطح تحقيق و توسعه در چين (خوب، تقريباً خوب، متوسط، ضعيف، بد)
-5 روش توسعه فناوري (مستقل، در ارتباط با كشورهاي ديگر، نوآوري مجدد، تقليد، معرفي)
-6 حقوق مالكيت معنوي در 5 سال آينده (بله ، نه)
-7 اثر بر توسعه صنايع مدرن
-8 اثر بر توسعه و نوسازي صنايع سنتي
-9 اثر بر محيط زيست و منابع (بالا، نسبتا بالا، متوسط، نسبتا پايين، پايين)
-10 چشم انداز تجاري سازي (بالا، نسبتا بالا، متوسط، نسبتا پايين، پايين)
-11 اثر در توسعه رقابتهاي بين المللي (بالا، نسبتا بالا، متوسط، نسبتا پايين، پايين)
-12 هزينه تجاري سازي (بالا، نسبتا بالا، متوسط، نسبتا پايين، پايين)
-13 زمان تحقق و يا زمان موردنياز براي تجاري سازي ( 5 سال آينده؛ 10-6 سال آينده)
-14 اثر بر بهبود شرايط زندگي (بالا، نسبتا بالا، متوسط، نسبتا پايين، پايين)
-15 اقدامات موثري كه دولت مي تواند اتخاذ كند (هدايت استعدادها، تجهيزات و فراهم كردن تسهيلات مورد نياز براي نوآوري، بهبود ساختار تحقيقات پايهاي، افزايش نهادهها مورد نياز تحقيقات، ايجاد همكاري صنعتي بين صنايع، دانشگاهها و موسسات تحقيق و توسعه، بهبود سياستها و قوانين)
-16 اثر در امنيت ملي
-17 ساير پيشنهادها.
يافتههاي پروژه آيندهنگاري علم و تكنولوژي در چين
پروژه آيندهنگاري دومرحله كلي (مرحله اول تا معرفي تكنولوژيها و مرحله دوم اجراي دلفي ) و به تبع آن دو برونداد عمده داشت. اول اينكه در اثر همافزايي فكري و ذهني خبرگان هر حوزه در پانلهاي مختلف، كليه موضوعات و تكنولوژيهايي كه امكان توسعه آنها در آينده وجود داشت، مشخص شدند. (مرحله اول) دوم اينكه اين تكنولوژيها و موضوعات توسط طيف گستردهاي از كارشناسان ارزيابي و الويتبندي شدند (مرحله دوم).
پس از اتمام دو دور دلفي، شاخصهاي اهميت فناوري، منافع اقتصادي فناوري، اثر فناوري بر صنايع مدرن، اثر فناوري بر صنايع سنتي، اثر فناوري بر حفاظت از محيط زيست و استفاده بهينه از منابع، اثر فناوري بر كيفيت زندگي، جايگاه چين در فناوري در مقايسه با ساير كشورها مورد بررسي و تحليل قرار گرفت و نتيجه سوالاتي از قبيل 1- سطح تحقيق و توسعه فناوري چين، 2- روش تحقيق و توسعه فناوري 3- اهميت فناوري و 4- تحليل مزاياي اقتصادي فناوري نشان داد كه:
- براساس نظر پاسخگويان به طور كلي چين در اكثر حوزها 5 سال و يا بيشتر از كشورهاي پيشرو عقب است. به عنوان مثال در زمينه فناوري زيستي از 83 فناوري مورد بررسي در7 مورد همتراز كشورهاي پيشرو و در 76 مورد 5 سال ازآن كشورها عقب است.
- به عقيده كارشناسان 303 (63%) مورد از 483 فناوري بايد به صورت مستقل (بدون مشاركت با كشورهاي ديگر) و در چين انجام گيرد و 180 مورد (37%) در يك كار و پژوهش مشترك با كشورهاي ديگر صورت پذيرد.
در حوزههاي انرژي، منابع و محيط زيست، مواد جديد و صنايع پيشرفته، تحقيق و توسعه بيشتر بايد داخلي باشد تا خارجي.
در حوزه فناوري زيستي هم تحقيق و توسعه داخلي و هم تحقيق و توسعه مشترك بايد توسعه يابد.
در زمينه اطلاعات به طور عمده بر تحقيق و توسعه مشترك ( مشاركت برونمرزي) تاكيد شده است.
- بر اساس شاخص اهميت فناوري، اثر بخشي پس از استفاده فناوري، برتري در مقياس بين المللي، راه رسيدن به پيشرفت، زمان مورد نياز براي تفوق فناوري و در نظر گرفتن عوامل محدود كننده فناوري، 100 فناوري برتر از ميان كل فناوريها و 10 فناوري برتر در هر حوزه معين شد. بر اساس شاخص اهميت از 100 فناوري حائز رتبه برتر، 26 مورد به حوزه اطلاعات، 22 مورد به حوزه فناوريهاي زيستي، 11 مورد به مواد جديد، 5 مورد به انرژي، 20 مورد در زمينه منابع و انرژي و 16 مورد به صنايع پيشرفته تعلق داشت.
در حوزه فناوريهاي زيستي 1- فناوري مقابله با آلايندههاي محيطي 2- فناوري پژوهش درباره
ژنومهاي كاركردي گياهي 3- فناوري انتقال ژن گياهي 4- توليد محصولات كشاورزي تراريخته با كيفيت و بازده بالا 5- فناوري كنترل كيفيت محصولات فناوري زيستي 6- فناوري قرنطينه و تشخيص فوري بيماريهاي واگير و انگلي در رديف فناوريهاي مهم قرار گرفتند.
- براساس شاخص مزيت اقتصادي شبكه اطلاعات، فناوري زيستي كشاورزي و فناوري زيستي پزشكي، مواد جديد مرتبط با توليد ساخت و صنعت، فناوري حفظ و نگهداري انرژي ساخت به ترتيب در حوزههاي ارتباطات و اطلاعات، فناوري زيستي، مواد جديد و انرژي از الويت مزيت اقتصادي برخوردارند.
در اين مطالعه رابطه آماري بين اثر فناوري بر صنايع و منافع اقتصادي فناوري، رابطه بين حفظ محيط زيست و استفاده بهينه از منابع و منافع اقتصادي از ديدگاه گروههاي مختلف كارشناسي مثل تهيه كنندگان فناوري (دانشگاهها و مؤسسات تحقيق و توسعه) و به كارگيرندگان فناوري (صاحبان صنايع) مورد بررسي قرار گرفت. علاوه بر موارد فوق رابطه بين شاخص اهميت و زمان تحقق فناوري (براي هر شش حوزه) مورد بررسي قرار گرفت و نتيجه نشان داد كه 1- فناوري اطلاعات و فناوري زيستي هم داراي اهميت بالا و هم زمان تحقق اندك هستند كه حاكي از اهميت و سرعت پيشرفت اين فناوريها در جهان است. 2- فناوري صنايع پيشرفته داراي اهميت نسبتاً بالا است ولي زمان موردنياز براي تحقق آنها نيز بالاست يعني اينكه كشور چين در اين زمينه هنوز به مدت چند سال از كشورهاي پيشرو عقب است.
نتيجهگيري
تجربه چين (اجراي چهار دور متوالي آيندهنگاري) به همراه تجربه ساير كشورها (مثل ژاپن، كره و ...) حاكي از گستردگي، تعاملي بودن، پويايي (مقطعي نبودن) و اهميت اين رويكرد در برنامهريزي بلند مدت علم و تكنولوژي، تعيين اولويتهاي پژوهشي و سرمايهگذاري، شناسايي كارشناسان و خبرگان حوزههاي مختلف، تعيين نيازهاي اقتصادي و اجتماعي جامعه و رسيدن به اجماع درباره آينده است. همچنين اين تجربه (محتويات مطالعه و سوالات دلفي) نشان ميدهد كه كشور چين در آيندهنگاري تاكيد بيشتري بر صنعت (اعم از سنتي و صنعتي) دارد.
جهت بهرهگيري از تجربه چين ابتدا بايد شرايط، فرصتها، چالشها و به طور كلي نيازهاي حال و آينده دو كشور ايران و چين را تطبيق داد.
مطالعه چشمانداز 20 ساله جمهوري اسلامي ايران نشان ميدهد كه تكنولوژي به عنوان عامل پيشران توسعه تلقي ميشود (چين نيز آيندهنگاري خود را در حوزه تكنولوژي اجرا كرده است) و سرمايه گذاري بهينه در زمينه تحقيق و توسعه تكنولوژي ضروري است و با توجه به اينكه پژوهش درباره تكنولوژيهاي آينده پرهزينه هستند و صنايع مسئوليت پشتيباني از آنها را بر عهده نميگيرند و دولت بايد در اين زمينه دست به كار شود. (كارفرماي اصلي آيندهنگاري چين نيز دولت بود. و در هر دو كشور اقتصاد و برنامهريزي دولتي حاكم است.) از طرف ديگر با توجه به محدوديت بودجه عمومي دولت نميتواند تمام سرمايههاي لازم را براي تمام حوزههاي تكنولوژي و تحقيقات را كه دانشمندان يا صنعتگران خواستار آن هستند، تامين كند، پس گزينشهايي بايد صورت بگيرد. آيندهنگاري تكنولوژي، فرايندي را براي كمك به اين گزينشها فراهم ميكند و با توجه به اينكه تجربه چنين كاري در ايران وجود ندارد، لازم است ابتدا به صورت آزمايشي در يك مقياس كوچكتر انجام گيرد. (مقياس اولين آيندهنگاري چين نيز نسبتا كوچك بود و از تجربه ژاپن استفاده كرده است) براي انجام اين كار طي مراحل پيشآيندهنگاري، آيندهنگاري اصلي و پس آيندهنگاري اقدامات زير ضروري است:
-1 تشكيل تيم آيندهپژوهي (آيندهنگاري) در سطح ملي.
-2 شناسايي چالشها، فرصتها و نيازهاي آينده از طريق پانلهاي خبرگان (پانل نيازها).
-3 شكلگيري پانلهاي تخصصي جهت تعيين معيار انتخاب تكنولوژيها و معرفي آنها.
-4 شناسايي كارشناسان با توجه به معيارهايي از قبيل داشتن نگاه سيستمي و استراتژيك.
-5 اجراي پروژه از طريق دلفي و يا هر روش مناسب ديگر.
-6 حمايت و پشتيباني در جهت به كارگيري يافتهها در برنامهريزيها.
منابع:
-1 حليمي، محمد (1383) آينده انديشي تكنولوژي، مجموعه مقالات و سخنرانيهاي نخستين كارگاه آيندهانديشي
-2 سند چشمانداز توسعه ملي جمهوري اسلامي ايران
-3 طهمورثنژاد و رزا مهديپور (1385) مطالعه تطبيقي روشهاي آيندهنگار در كشور كره و چين، همايش آيندهپژوهي، فناوري و چشمانداز، تهران: دانشگاه صنعتي امير كبير
-4 گروه آيندهانديش بنياد توسعه فردا (1384) روشهاي آيندهنگاري تكنولوژي، بنياد توسعه فردا، تهران
-5 منوري، مهدي و ديگران (1383) اصول، اهداف و كاربردهاي آيندهانديشي، مجموعه مقالات و سخنرانيهاي نخستين كارگاه آيندهانديشي
-6 ناظمي، امير و روحاله قديري (1384) آيندهنگاري از مفهوم تا اجر، مركز صنايع نوين، تهران
6- Yang Qi-Quan*, Gong Zhong-Ming, Cheng Jia-Yu, Wang Ge , Technology Foresight and Critical Technology Selection in China , National Research Center for Science and Technology for Development (Ministry of Science and Technology, P. R. China)
7-
8- Cheng Jiayu Zhou Yongchun , A Brief Introduction of National Technology Foresight in China , National Research Center for Science and Technology for Development, P. R. China
9- Research Group of Technology Foresight, China’s Report of Technology Foresight , 2005