نوآوري در حل مسائل

چكيده

نوآوري نظام يافته يا همان تئوري حل مسائل به روش ابداعي (TRIZ)يكي از قدرتمندترين تكنيك‌هاي حل مسئله است كه در روش ساختاريافته و نظام‌مند به شفاف‌سازي مشكلات مي پردازد و باتوجه به نوع مسائل شناسايي شده و امكانات و محدوديتهاي خاص آنها با انتخاب يكي از 12 ابزار حل مسئله، به حل آن اقدام مي‌كند. هريك از 12 ابزار حل مسئله در اين تكنيك، حاصل چكيده سازي كليه ايده‌هاي خلاقانه بهترين ابداعات و اختراعات و ايده‌هاي خلاق جهاني است. اين تكنيك ازجمله تكنيك‌هاي كاركردگراست كه سعي مي نمايد نظرات مشتري (كارفرما و دريافت كنندگان خدمات) را با تامين كاركرد موردنظر وي با حداكثر و حداقل هزينه تامين كند. همچنين در اين مقاله به معرفي و شرح چهار مرحله اصلي فرايند نوآوري نظام‌يافته يا همان (TRIZ) پرداخته شده است كه اين مراحل شامل: 1 – تعريف 2 – انتخاب ابزار 3 – توليد راه‌حل 4 – ارزيابي هستند.

مقدمه
پيدايش (TRIZ) درسال 1946 در شوروي توسط گزينش آلت شولر صورت گرفت كه اولين اختراع خود را در 14 سالگي انجام داد و اولين دوره تحصيلي خود را در رشته مكانيك دنبال كرد. او در سال 1946 در دپارتمان ثبت اختراعات نيروي دريايي روسيه استخدام شد تا به مخترعان درنتيجه رساندن طرح اختراعي آنها ياري رساند. TRIZدر حوزه هاي مختلف علوم مهندسي، خدماتي، مديريتي، اجتماعي و سياسي به كار برده مي شود. در كشورهاي توسعه يافته تقريبا تمام مديران و مهندسان واحدهاي طراحي و توسعه محصولات و نيز واحدهاي توسعه فناوريهاي پيشرفته به فن تريز آشنا يا در آن متخصص هستند.

تعريف TRIZ
كلمه TRIZ مخفف عبارت روسي: TEORIVA RESHENIVA IZOBRETA TELSKIKH ZADATCH كه ترجمه آن در انگليسي: THEORY OF INVENTIVE PROBLEMS SOLVING يعني نظريه حل خلاقانه مسائل.

رشد TRIZ
الف – 1946 تا 1980: ابتداي عصر تريز كلاسيك با مفاهيم تريز توسط شخص آلت شولر و شاگردان اندك او بسط و گسترش يافت.
ب : 1980 تا 1985 : عصر تريزکلاسيک : تريز در اتحاد جماهير شوروي شهرت يافت و مدارس تريز تأسيس و اولين متخصصان تربيت شدند .
ج- 1985 تا 1991 : عصر تريز معاصر – فاز يك : تريز به اروپا و آمريکا راه يافت‌.
د-1991 تا 1999: عصر تريز معاصر – فاز دو كه در آن متخصصان به گردآوري مستندات تريز و توسعه آن در زمينه‌هاي مختلف پرداختند. در اين دوران پايگاه اطلاعاتي و نرم افزاري حرفه اي تريز به تکامل رسيدند .

پيدايش نوآوري نظام يافته
دارال.لي.من مبدع تکنيک نوآوري نظام يافته اين تکنيک را در سال 1999 با ادغام دو نظريه دمينک و آلت‌شولر مطرح كرد .
_ نظريه دمينگ : هر مشکل سازماني نتيجه وجود يک تضاد در آن سازمان است .
_ نظريه آلت‌شولر : تريز تضاد نهفته در ريشه هر مسئله را شناسايي و رفع مي كند .
هدف فرايند نوآوري نظام يافته تعريف مسئله و دست‌يابي به بهترين راه حل است‌.
دست‌يابي به اهداف نوآوري نظام يافته جز با عبور از ميان فرايندي دقيق و موشکافانه امکان پذير نيست .

مرحله اول : تعريف
گفته مي شود که 90 درصد از فرايند حل مسئله تعريف دقيق و شفاف مسئله است . اگرچه تمايل ذاتي افراد پرداختن به حل مسئله به جاي تعريف دقيق آن است . تريز قصد دارد تا کاربران را بيش از پيش در مرحله «تعريف» درگير كند. تريز اين هدف خود را با معرفي چهار ابزار دقيق و صريح در اين مرحله دنبال مي كند .
-1 ابزار «کاشف مسئله» : اين ابزار پايه تعريف مسئله است. اين ابزار به سؤالاتي نظير ما کجا هستيم و قصد داريم به کجا برويم و چگونه تشخيص دهيم که به هدف رسيده ايم، پاسخ مي گويد .
-2 ابزار «کارکرد و خواص» : تحليل کارکرد براي اولين بار در مهندسي ارزش توسط مايلز مطرح شد. نوآوري نظام يافته از سومين نسل از تحليل کارکرد، «تحليل کارکرد و خواص» ناميده مي شود . براي تعريف مسائل و شفاف سازي کارکرد سيستم موجود استفاده مي شود .
-3 ابزار «تحليل منحني عمر» : منحني عمر هر سيستمي از نمودارهاي s شکل تبعيت مي کند. نقش اين ابزار تعيين چگونگي و جهت حرکت کاربران پس از پايان مرحله تعريف مسئله است .
-4 ابـزار «نتيجــه نهـــــايي ايده‌آل» يا (IFR (Ideai Final Result : اين ابزار، سعي مي کند چارچوبها و قالبهاي فعلي ذهن افراد را در هم بريزد و اهداف رقباي فعلي و آينده را آشکار سازد.

مرحله دوم : انتخاب ابزار
معمولاً در اين مرحله فهرستي از 3 يا 4 ابزار رتبه بندي شده پيشنهاد مي شود. ابزارهاي رتبه بندي شده اغلب با ابزارهاي تريز همپوشاني دارند. چنانچه از چند ابزار استفاده كنند و همه آنها به يک جواب منتهي شوند، اطمينان شما نسبت به راه حل به دست آمده افزايش پيدا خواهد كرد.

مرحله سوم : توليد راه حل
هنگامي که يک مسئله وارد مرحله سوم مي شود، به دليل تعداد و تنوع ابزارهاي تريز نه تنها احتمال حل آن بسيار بالاست، بلکه حتي امکان دست‌يابي به راه حلهاي متنوع و متفاوت نيز وجود دارد . اين ابزارها را مي‌توان به دو گروه کلي تقسيم کرد:
-1 ابزارهاي تحليلي : اين ابزارها به ساختار دهي مسئله کمک مي کنند و به تحليل شرايط مي پردازند.
-2 ابزارهاي مبتني بر دانش : اين ابزارها بانک اطلاعاتي لازم براي خلق ايده ها را فراهم مي آورند.
دوازده ابزار معرفي شده در اين مرحله عبارتند از: 1 - تضادهاي تکنيکي و اصول ابداعي 2 – تضادهاي فيزيکي و اصول تفکيک 3 - مدلسازي شي 4– اثر و اصول استــاندارد 5 - روندهاي تکامل 6 - منابع 7 - دانش و اثرات 8 - الگوريتم حل مسائل ابداعي 9 - پيرايش 10 - نتيجه نهايي ايده‌آل 11 - ابزارهاي رفع اينرسي تفکر و نهايتاً 12‌- تحليل زير ويرايشها .

 

 

مرحله چهارم : ارزيابي
آخرين مرحله از چهار مرحله اصلي فرايند نو آوري نظام يافته «ارزيابي» است‌. در اين مرحله بهترين راه حل از ميان راه حلهايي که در مرحله پيش توليد شده اند انتخاب مي‌شوند . هدف اين مرحله دست‌يابي به شيوه اي منطقي براي مقايسه راه حلهاي مختلف و غير همجنس و حصول اطمينان از دست‌يابي به بهترين راه حل است .
TRIZ در اين خصوص از روشهاي ارزيابي متداول مانند MCD ، QFD ، SIXSIGMA و DFMA استفاده مي کند .
نمودار (1) – فرايند حل مسائل در نوآوري نظام يافته را نشان مي‌دهد.