معرفی یک کتاب
مديريت تكنولوژي
نويسنده: هانس ثامهاين
Thamhain Hans J.
مترجمان: سيد كامران باقري، مرتضي رضاپور و سيدهادي كمالي
ناشر: موسسه خدمات فرهنگي رسا
زمان چاپ: تهران، چاپ اول/1387
معرفي كتاب
كتاب: مديريت تكنولوژي در سازمانهاي تكنولوژي ـ بنيان، داراي يك مقدمه از حامي اثر، يك پيشگفتار از نويسنده، چهارده فصل كه در پايان هر فصل داراي فهرست مراجع و منابع تكميلي و سه پيوست است كه در چهارصد و دوازده (412) صفحه ترجمه و منتشر شده است. پيوست شماره 1. انجمنهاي حرفه اي در حوزه مديريت علوم، مهندسي و تكنولوژي، پيوست شماره 2. ژورنالهاي حرفه اي مديريت مهندسي و تكنولوژي و پيوست شماره 3. كنفرانسهاي حرفهاي در حوزه مديريت مهندسي و تكنولوژي را معرفي كرده است.
پنجره كتاب
دانش و مفاهيم مديريت تكنولوژي، رمز موفقيت در محيط سازمانهاي تكنولوژي ـ بنيان است. در اين كتاب، آخرين مفاهيم، ابزارها و فنون كارآمد و اثربخش مديريت بر سازمانهاي تكنولوژي ـ بنيان، معرفي و تشريح شده است. از جمله ويژگيهاي برجسته اين كتاب شامل موارد زير است:
1-2. معرفي روشهايي براي ارزيابي اثربخشي و عملكرد سازمانها و فرايندهاي مديريت آنها.
2-2. بررسي فرايندهاي نوين مديريتي از جمله مهندسي همزمان، طراحي ـ ساخت، توسعه يكپارچه محصول و فرآيندهاي مرحله ـ درگاهي.
3-2. ابزارها و فنون ويژه براي مديريت پروژههاي تكنولوژي ـ بنيان.
4-2. ارائه و تحليل نتايج مطالعات ميداني و بررسيهاي موردي.
5-2. تاكيد بر موضوعهاي انساني، از جمله: رهبري، كار تيمي، ارتباطات و پايبندي.
مقدمه
شدت و سرعت پيشرفت تكنولوژي در دهههاي اخير، شگفت آور بوده است. به نظر نميرسد كه سرعت تغييرات به اين زوديها كم شود. تكنولوژي در ديدگاه تجاري، كاتاليستي است كه توليد ثروت ميكند.
چالش اصلي براي مديران، شناخت و كاربرد تكنولوژي نيست، بلكه مهم به كارگيري تكنولوژيهاي مختلف به منظور توليد كالاها، خدمات و فرايندهاي قابل فروش است كه به ايجاد ارزش افزوده در بنگاه منجر ميشود. اين امر به مهارتهاي ويژه در برنامهريزي، سازماندهي و هدايت فعاليتهاي فرارشتهاي نياز دارد.
مديران تكنولوژي براي كسب نتيجه بايد معماران اجتماعي باشند كه فرهنگ و نظام ارزشي بنگاه را شناخته، بتوانند آنها را، هم از نظر اجتماعي و هم از نظر فني، با هم ارتباط دهند. دوران مديراني كه تنها با تخصص فني يا مهارتهاي اداري صرف سر و كار داشتهاند، به سر آمده است.
چگونه است كه نروژ با كمتر از بيست و پنج سال پيشينه در صنعت نفت و گاز، به يكي از صادركنندگان تكنولوژي در اين صنعت تبديل شده، اما ايران با يك سده پيشينه در اين كاروزار، براي ساخت تك تك واحدهاي توليدي صنعت نفت و گاز خود، نيازمند تكنولوژي وارداتي است؟
محتواي كتاب
1. تكنولوژي و مديريت آن، پديده جديدي نيست. انسان همواره از تكنولوژي استفاده و آن را مديريت كرده است. ولي تكنولوژيهاي امروزي، محيط تجاري جديدي ايجاد كرده كه تمام قالبهاي سنتي را به هم زده است. تكنولوژيهاي پيشرفته با تاكيد بر اثربخشي، ارزش افزايي و سرعت، اقتصاد جهاني را به شدت، دگرگون ساخته است. همه سازمانها زير فشارند تا كارهاي بيشتري را سريعتر، بهتر و با منابع كمتري انجام دهند. به ويژه سرعت، يكي از پارامترهاي اصلي براي پيروزي در رقابت تبديل شده است (16).
مديريت تكنولوژي به عنوان شايستگي محوري محسوب شده و به گونه عملي براي بقا و رشد هر بنگاهي ضروري است. شايد جهاني سازي و تكنولوژي، مهم ترين عوامل تاثيرگذار بر عملكرد تجاري شركتها باشند. اين دو مقوله با هم ارتباط متقابل نيز دارند. در واقع بر طبق برآوردها، انواع دارايي فكري شركتهاي تكنولوژي ـ بنيان را تشكيل ميدهند (25).
مديريت تكنولوژي، هنر و علم خلق ارزش با استفاده از تكنولوژي در كنار ساير منابع سازمان است. شركتهايي كه بتوانند در فضاي امروزي به حيات خود ادامه دهند و موفق باشند، توان رويارويي با انواع چالشها از جنس سرعت، هزينه و كيفيت را دارند. مديران مهندسي و تكنولوژي با موضوعهاي متنوعي سر و كار دارند كه نيازمند مهارتهاي تجاري، فرا ـ رشتهاي و استراتژيك است. مسئوليت اجتماعي و اخلاق تجاري، از ابعاد مهم مديريت تكنولوژي هستند (28).
2. در شركتهاي تكنولوژي ـ بنيان، مديريت ماهيتي منحصر بهفرد دارد. مديران اين شركتها ادعا دارند كه محيط فعاليت متفاوت است و اين محيط، ساختار سازماني، سياستها، تعاملات فردي و رفتارهاي اقتصادي منحصر به فردي را ميطلبد (36).
نقش حوزهاي كه مديريت تكنولوژي را نسبت به ساير مديريتها متمايز ميكند عبارتاست از: كار، افراد، فرآيند كار، ابزارها و فنون مديريت، فرهنگ سازماني و محيط كسب و كار (55).
3. سازمانهاي تكنولوژي ـ بنيان واقعي، چه از نظر تئوري و چه عملي، بسيار پيچيده هستند. اين سازمانها بايد با دقت طراحي شوند تا ضمن استفاده مناسب از منابع، زير ساختها و سيستمهاي پشتيباني لازم براي كار اصلي را فراهم سازند (76).
سازمانهاي تكنولوژي ـ بنيان به شدت فرا رشته اي هستند. يعني ماتريسي بوده و منابع و قدرت در آنها توزيع شده است. ساختار ماتريس بر روي نوعي طيف سازماني قرار دارد. جايگاه دقيق اين ساختار در اين طيف به الگوي مديريتي و تعامل افراد داخل سازمان بستگي دارد. سازمانهاي ماتريسي براي شركتهاي پروژه محور، راه حل مناسبي است (79).
4. مهندسي همزمان، دنباله رويكرد چند مرحله اي به مديريت پروژه است. مهندسي همزمان، چارچوب مديريتي لازم براي يكپارچه سازي همزمان همه فعاليتهاي ضروري براي رسيدن به نتايج دلخواه در كوتاه ترين زمان و با مصرف كمترين منابع را فراهم ميسازد. در محيط پويا و بسيار رقابتي امروزي، پياده سازي و استفاده از مهندسي همزمان براي اجراي مناسب پروژهها حياتي است. مهندسي همزمان، براي بنگاه انواع مزاياي رقابتي را در پي دارد. اين فوايد به طورعمده از همكاري خوب فرابخشي و حل كامل فرايند مديريت پروژه در كل بنگاه و زنجيره تامين آن حاصل ميشوند (101).
شناخت دقيق مفاهيم نوين مديريت پروژه و ابزارها، سيستمهاي پشتيباني و سازماني، حداقل شرط لازم براي بهرهمندي از فرايند مهندسي همزمان و مديريت پروژه از راه اين فرايند است (104).
5. مديران، در تلاش براي رقابتي ماندن در محيط پر چالش كسب و كار، ناچارند به خوبي با افراد كار كنند. نيروي انساني، با ارزش ترين دارايي است. آنها جوهره اصلي شايستگي محوري شركت و رمز پياده سازي موفق تمام برنامههاي راهبردي، اقدامهاي عملياتي و پروژه هستند. ارزش واقعي اين دارايي انساني، بر حسب مهارتها، نگرشها، جاهطلبيها و دلسوزي براي شركت سنجيده ميشود(112).
در محيطهاي تكنولوژي ـ بنيان شانزده خواست حرفه اي موثر بر عملكرد وجود دارند، كه عبارتند از (117):
1. كار جالب و پر چالش؛
2. محيط كاري كه از نظر حرفه اي انگيزاننده باشد؛
3. پيشرفت حرفه اي؛
4. رهبري؛
5. پاداش ملموس؛
6. تخصص فني؛
7. كمك به حل مشكلات؛
8. هدفهاي مشخص؛
9. كنترل مديريت؛
10. امنيت شغلي؛
11. حمايت مديريت ارشد؛
12. روابط فردي مناسب؛
13. برنامه ريزي مناسب؛
14. تعريف دقيق نقشها؛
15. ارتباطات باز؛
16. حداقل تغييرات.
مدير تكنولوژي، نه تنها بايد از شايستگي فني برخوردار باشد، بلكه بايد مورد احترام بوده، در برخورد با افراد، مهارت فراوان داشته، به راحتي از جديدترين روشهاي كاري و فنون اداري استفاده كند (156).
6. فضاي كسب و كار، دچار تحولي شگرف شده است. تكنولوژي جديد فضاي كار را به شدت تغيير داده، اقتصاد جهاني را به سمت كارهاي خدماتي و دانشي كشانده است كه در آنها جابهجايي منابع، مهارتها، فرايندها و خود تكنولوژي به مراتب بيشتر است (165).
سيستم برنامه ريزي و رديابي پروژه بايد قادر باشد تا كيفيت، زمان و منابع كار را در قالب چارچوبي يكپارچه بسنجد. بّعد انساني، كليد موفقيت پروژه است. مشاركت تيم پروژه در تعريف گستره با برآورد منابع و زمان بندي پروژه پيش نياز اصلي برنامه ريزي واقع بينانه و جلب پايبندي اعضاي پروژه است (200).
7. بسياري از شركتها زيرفشار رقابت و پيشرفت تكنولوژي اطلاعات، در ابزارها و فنون جديد مديريتي سرمايهگذاري سنگيني كرده اند كه اين امر نويدبخش بهبود روشهاي سنتي كنترل پروژه است (213). پياده سازي و استفاده درست از سيستمهاي كنترل مديريتي، ميتواند عاملي كليدي در موفقيت پروژهها و به ويژه پروژههاي تكنولوژي ـ بنيان باشد. فرايند توان اعمال مديريت درست بر پروژههاي پيچيده، عامل اصلي شكست يا موفقيت سازمانها خواهد بود (230).
8. معيارهاي ارزيابي و انتخاب پروژهها، به نوع و شرايط ويژه حاكم بر آنها بستگي دارد، اما معمولاٌ در ارزيابي پروژهها از معيارهايي به شرح زير استفاده ميشود:
هزينه اجرا، زمان اجرا، پيچيدگي فني، ريسك، بازگشت سرمايه، هزينه ـ فايده ـ حجم فروش، سهم بازار، پيامدهاي تجاري پروژه، آمادگي و توان سازماني، جريان نقدينگي و منابع.
9. اكثر مديران باور دارند كه كار تيمي فرابخشي، از عوامل اصلي تاثيرگذار بر عملكرد پروژه و كليد موفقيت در دنياي كسب و كار رقابتي است. هم چنين تمام مديران به اهميت حياتي كار تيمي آگاهي دارند و براي بهبود مداوم كار تيمي در سازمانشان تلاش ميكنند. با اين وجود از هر 10 مدير فقط يك نفر معيارهاي مشخصي براي سنجش عملكرد واقعي تيم دارد (262).
جهاني شدن، خصوصي سازي، انقلاب ديجيتالي و ديگر تكنولوژيها به سرعت متغير، اقتصاد كشورها را به سمت سيستمي به شدت رقابتي كشانده كه تقريباٌ تمام سازمانهاي آن زيرفشارند كه كار بيشتري را سريع تر، بهتر و ارزان تر انجام دهند. كار تيمي در چنين شرايطي، رمز موفقيت و كسب مزيت رقابتي به شمار ميرود. همزمان با اين تحولات و افول سلسله مراتب بورو كراتيك، فرايند تيم سازي پيچيدهتر شده، به تناسب، مهارتهاي مديريتي پيچيدهتري را ميطلبد (264).
نويسنده در پايان فصل توصيههايي بدين گونه، براي مديريت موفق تيم ارائه كرده كه بسيار مهم و آموختني است:
10. شركتهاي بزرگ، مشكلات تحقيقاتي خود را روي اينترنت ميگذارند تا دانشمندان را به صورت مسئلههاي تحقيقاتي گره بزنند. امروزه پراكتر اند گمبل 53 ديده بان تكنولوژي دارد كه وظيفه آنها جستجوي نوآوريهاي خوش آتيه در خارج از شركت است. يكي از واحدهاي شركت "داو"، مجموعهاي از گرههاي كور تحقيقاتي خود را از راه پايگاه اينترنتي اعلام عمومي كرد، كه تاكنون 30 هزار دانشمند از سراسر دنيا در اين پايگاه اينترنتي اعلام عضويت كردهاند (290).
نويسندگاني مانند: وارنربنيس، پيتر دراكر، تام پيترز و برايان كوين همواره بر اهميت غير خطي، پيچيده و اغلب آشفته نوآوري تاكيد كرده اند و آن را فرايندي ميدانند كه تمامي وجوه سازمان، اعضاء و محيط آن را پوشش ميدهد و باور دارند كه مديريت مناسب بر فرايند نوآوري، نيازمند چيزي فراتر از عملكردهاي جا افتاده فعلي است (293).
11. حفاظت از محيط زيست به بقاي بلندمدت افراد، شركتها و جوامع گره خورده است (316). با افزايش آگاهي عمومي نسبت به اهميت محيط زيست، فشارهاي اجتماعي و هم چنين پيشرفت تكنولوژي، مسئوليت پذيري زيست محيطي در مديران افزايش يافته است. اهميت روزافزون مسايل زيست محيطي در سطح جهاني، باعث شكل گيري نسل جديدي از مديران شده كه نگاهي جدي تر به كيفيت زيست محيطي دارند. از ابتداي دهه 1990 ميلادي، دوباره مفهوم توسعه پايدار مطرح شده توسعه پايدار بر پايه مفهوم چرخههاي طبيعي محيط زيست بنا شده است. در شرايط فشار فزاينده براي محيط زيست پاكتر، فقط شركتهايي دوام ميآورند كه برنامههاي زيست محيطي را در دل فرايندهاي كاري خود وارد كرده و از عملكرد مسئولانه خود در قبال محيط زيست در راستاي هدفهاي استراتژيك بهره گيرند (334).
12. عدم قطعيت در اكثر پروژههاي تجاري، حقيقتي غير قابل انكار است و تعجبي ندارد كه بسياري از پروژهها شكست ميخورند. با اين وجود سالانه دهها هزار توسعه محصول جديد و پروژه پيچيده نيز با موفقيت تمام ميشوند. پژوهشها نشان داده كه ريشه اصلي خطرات توسعه محصول را ميتوان در تغييرات سازماني و اهميت ميان رشته اي محيط كسب و كار جستجو كرد؛ پديده اي كه در پروژههاي تكنولوژي ـ بنيان ابعادي دو چندان دارد (341).
از جمله يافتههاي چشمگير تحقيقات، اين بود كه بسياري از عوامل موفقيت در مديريت ريسك، به عامل انساني بر ميگردد. آن دسته از عوامل سازماني كه نيازهاي فردي و حرفه اي را ارضاء ميكنند، بيشترين تاثير را بر ايجاد اعتماد، احترام و اعتبار در اعضاي تيم بر جاي ميگذارند. مديران موفق، ميتوانند ريسك را در همان مرحله اوليه چرخه توسعه شناسايي و با آن برخورد كنند (352).
13. بسياري از شركتهاي فعال در عرصه تكنولوژي پيشرفته، بخش عمده اي از درآمد خود را از محل قراردادهايي كاملاٌ رقابتي و شركت در مناقصه به دست ميآورند. كسب امتياز بالا در مناقصه، مستلزم كار تيمي نظام مند و فشرده تمامي بخشهاي پشتيبان و سازمانهاي همكار است كه داراي چهار ويژگي است (357).
براي موفقيت در مناقصه و گرفتن كار، توجه صرف به قيمت، موقعيت بازار يا شانس، كفايت نميكند. گرفتن پروژه از راه شركت در مناقصه به عوامل زيادي بستگي دارد كه دست كم تا اندازهاي، زير كنترل مديران هستند. گام نخست در گرفتن پروژه و عقد قرارداد ارزيابي دقيق فرصت مناقصه و تصميمگيري درست است. اما بايد اين گام مهم با تلاش فراوان در مرحله پيش از فراخوان، تهيه پيشنهادهاي خوب و درنهايت تعامل با مشتري بعد از ارائه پيشنهاد دنبال شود (374).
يك پيشنهاد پروژه عالي بايد اين چهار پيش شرط را داشته باشد (376):
الف ـ تماس فراوان با مشتري،
ب ـ تجربه مرتبط پيشين،
پ ـ آمادگي فني براي انجام پروژه،
ت ـ آمادگي سازماني براي اجرا.
14. مديران ارشد، به خوبي دريافته اند كه تركيب ماهرانه تكنولوژي و مديريت آن، ميتواند مزاياي رقابتي چشمگيري خلق كند. شركتها براي بقا و موفقيت در دنياي به شدت رقابتي امروزي، بايد به بهترين فرايندها و عملكردها دسترسي داشته باشند. در اين ميان، مديريت پروژه به عنوان بخشي از سازمان كه بسياري از كاركردهاي مهم بنگاه، مانند: توسعه محصول جديد، تحقيق و توسعه، خدمات پس از فروش و تهيه پيشنهاد براي مناقصهها را به يكديگر گره ميزند، اهميتي حياتي مييابد (383).
پيچيدگيهاي مديريت پروژه و اهميت آن در عملكرد شركتها، بسياري از سازمانهاي تكنولوژي ـ بنيان را قانع كرده كه يك گروه مشاوره مديريت داخلي راه بيندازند يا از مشاوره خارج از شركت استفاده كنند. شركتهايي در استفاده از خدمات مشاوره اي موفق اند كه بتوانند با كمك اين خدمات، تخصص و مهارت بنگاه در حوزههاي ويژه را افزايش دهند، توانمنديهاي داخلي و خارجي را ترازيابي كنند و باورهاي سنتي را به چالش بكشند(391).
بهره مندان از كتاب
كتاب، مرجع كامل و با ارزشي براي مديران، كارشناسان و دستدركاران محيطهاي تكنولوژي ـ بنيان به شمار ميرود. كتاب ميتواند در شناخت سازمان و عوامل موثر در موفقيت كسب و كار تكنولوژي ـ بنيان براي مديران و متخصصان تكنولوژي گرا، فارغ از اينكه در چه سطحي باشند، مفيد باشد. هم چنين براي دانشجويان رشتههاي مديريت تكنولوژي، مديريت صنعتي و مهندسي صنايع بسيار ارزشمند است.